Voordat ik - samen met mijn favoriete Sopranos-fan - aan het allerlaatste seizoen van The Sopranos begon, had ik her en der al iets opgevangen over het einde van de reeks. Ik probeerde angstvallig elk kranteartikel of weblog te ontwijken waar de finale mogelijkerwijs zou weggegeven worden. Het enige dat ik hier en daar had horen vallen, was het woord controverse. Er hing duidelijk iets in de lucht. Either you’ll love it, or you’ll hate it, iets in die trant. Ik was dus erg nieuwsgierig in welke richting mijn maffia-hart zou tikken, als het eens allemaal gedaan zou zijn. Zou ik Tony en de zijnen als eeuwige liefdevolle herinnering omarmen, of zou het einde alles stukmaken waar ik de afgelopen jaren zo van genoten had? U begrijpt dat ik niet zonder scheidingsangst aan dat laatste seizoen begon.

En kijk. Ik moet eerlijk toegeven dat het laatste seizoen van The Sopranos niet helemaal te vergelijken viel met de voorgaande vijf. De psychologische detailtekening schoot er een beetje bij in, en sommige verhaallijnen werden afgeraffeld als waren het fabeltjes van Jean de la Fontaine. Er werden kwesties afgehandeld die al lang in de vergetelheid begraven lagen, en waarvoor de makers compleet nieuwe flashbacks gingen verzinnen. Dat was allemaal een beetje slordig. Wat mij betreft, zat er iets te weinig diepgang in de laatste afleveringen.

Maar dat neemt niet weg dat ik erg tevreden was. Bijzonder tevreden zelfs, achteraf beschouwd. De neerwaartse spiraal waarin de karakters in het zesde seizoen meegesleurd werden, was van een ongekende dramatische schoonheid. Een ondergang van apocalyptische proporties waarvan je als kijker willens nillens deelnemer werd. De opeenvolging van sterfgevallen en andere zwartgallige gebeurtenissen konden met gemak en met rechte schouders naast de verzamelde Griekse mythologie gaan staan. Als je een beetje aandachtig de karaktertekening en verhalende onderstroom van The Sopranos gevolgd hebt, kan je volgens mij niet anders dan concluderen dat het zesde seizoen het meest juiste seizoen is. Want wie vijf seizoenen lang wind zaait, zal enzovoort.

En die laatste aflevering dan? Ik kan me voorstellen dat veel kijkers zich bij hun pietje genomen voelden, ik kan me zelfs voorstellen dat er kijkers zijn die - met een lichte hartverzakking - op hun televisietoestel gingen kloppen of de kabelaansluiting gingen checken. Zo abrupt was het. Zo onrustwekkend en ogenschijnlijk banaal poef weg was het. Letterlijk de stekker eruit. Ook ik maakte een sprongetje om de gezondheid van onze dvd-speler te checken. Maar dat was niet nodig, zo bleek.

De familie Soprano komt samen in een restaurantje om in knusse gezelligheid de avond door te brengen. Terwijl Tony, Carmela en Anthony Junior op geroosterde uienringen kauwen, probeert dochter Meadow haar wagen te parkeren. Er hangt onheil in de lucht. Een onguur tiep zit Tony vanop een afstandje te begluren, om daarna mislukt subtiel naar de toiletten te sluipen. Zal hij daar een pistool vinden achter één van de spoelbakken, zoals Michael Corleone hem dat jaren eerder al voordeed, met een bloedbad tot gevolg? Zal Meadow zoveel moeite hebben met het parkeren van haar wagen - echt gracieus doet ze het niet - dat ze als enige en door stom toeval aan een slachting ontsnapt? Is het allerlaatste deuntje uit de reeks, het liedje dat Tony uit de jukebox kiest - Don’t stop believing - een verhulde boodschap aan de kijker? Wat betekent die laatste boodschap van Tony aan zijn zoon - Remember the good times? Is dat zijn grafrede? Wat zijn de motieven van de twee opzichtige gangstarappers die nogal opzichtig het restaurant binnenkomen? Is het Meadow of een wraakengel van Phil Leotardo die Tony ziet binnenkomen als hij een laatste keer in de richting van de deur kijkt? Tientallen vragen krijg je als toeschouwer in je maag gesplitst. De suspense wordt traag maar onherroepelijk naar een hoogtepunt gestuwd.

En dan gaat het licht uit.

Duisternis en stilte. Een zwart scherm dat enkele seconden aanhoudt, voordat de allerlaatste eindgeneriek gaat lopen. Ik wist niet wat er gebeurde. Enkele seconden lang voelde ik me ook bij mijn pietje genomen, totdat het tot me doordrong. Zo moet het zijn. Zo moet het godverdomme eindigen. Wat mij betreft is dit het enige juiste slot voor deze magistrale reeks. Elk ander opzichtig einde, elke duidelijke afrekening of apocalyptisch bloedbad zou de essentie van The Sopranos in de schaduw zetten. Ik ben erg gelukkig dat David Chase en zijn ploeg voor de weg van de meeste weerstand kozen en ons als kijker in het grote zwarte ongewisse lieten. Het grote zwarte ongewisse waar eigenlijk de hele reeks in baadde. Als er iets moet blijven hangen na het kijken van 86 afleveringen maffia-spektakel, dan is het wel dat. Dat niks zeker is, dat niemand weet wat er gaat komen, en dat - als je dat een keertje wél weet - het lot zelden iets rooskleurigs in petto heeft. Jean-Paul Sartre zou likkebaardend hebben zitten kijken. Je kan het een open einde noemen (al krijg je een hele hoop suggestie voorgeschoteld voordat het uit is), maar dat is het eigenlijk niet. Het is het enige juiste slot voor een verhaal waarin niks zeker is, en waarin elk karakter rondploetert in het duistere moeras dat men het leven noemt. In die zin is het absoluut een afronding, en geen opening naar een vervolg of iets anders. Het is ontegenzeggelijk een breuk, een scheur, een agressieve aanslag op het verwachtingspatroon van de kijker.

Want wat moet je anders verwachten van een reeks waarin existentialisme en onzekerheid hoogtij vieren? Waarin geen enkele verwachting ten volle wordt ingevuld en waarin suggestie - show, not tell - de belangrijkste verteltechniek is? Als je een beetje aandachtig hebt zitten kijken, dan vind ik dat er geen ander einde mogelijk is. Dan is deze kaakslag de enige optie. Dit einde is namelijk bij uitstek hét moment waarop je als kijker op agressieve wijze geconfronteerd wordt met de human condition van de maffia uit New Jersey in het bijzonder, en dus bij uitbreiding die van de hele mensheid.

Want wees nu eerlijk.
Als puntje bij paaltje komt, zijn we allemaal alleen in het donker.